Wat zijn de gevaarlijkste drugs?

Heroïne, cocaïne en methamfetamine worden vaak genoemd als de gevaarlijkste drugs. Toch hangt “gevaarlijk” af van wat je meet: verslavingskans, gezondheidsschade, overdoserisico en/of maatschappelijke gevolgen. Onderzoekers combineren die factoren in ranglijsten. In dit artikel lees je welke middelen volgens onderzoek hoog scoren op totale schade — en waarom alcohol daarbij vaak verrassend bovenaan staat.

De “gevaarlijkste” drug is de stof die de meeste totale schade veroorzaakt: schade voor de gebruiker (gezondheid, verslaving, sterfte) én voor anderen (ongevallen, geweld, zorg- en maatschappelijke kosten). In meerdere onderzoeken scoort alcohol daarom zeer hoog.

Hoe wordt gevaarlijkheid van drugs gemeten?

Onderzoekers gebruiken vaak een multicriteria decision analysis (MCDA). Daarmee krijgen middelen scores op meerdere criteria, zoals sterfte, verslaving, lichamelijke en psychische schade en maatschappelijke gevolgen. Een bekend voorbeeld is het MCDA-onderzoek uit 2010 (The Lancet), waarin middelen worden gerangschikt op totaalschade (gebruiker + samenleving): Nutt et al. (2010)¹.

• Gevaar voor sterfte (overdosis, lichamelijke schade)
• Kans op verslaving of afhankelijkheid
• Psychische en neurologische schade
• Sociaal-maatschappelijke gevolgen (overlast, criminaliteit, kosten, schade voor familie of omgeving)
  
  

Een drug kan “gevaarlijk” zijn door hoge overdoserisico’s, door sterke verslaving, óf doordat de maatschappelijke schade groot is. MCDA telt die effecten samen tot één totaalscore.

Ranglijst: welke middelen behoren tot de gevaarlijkste drugs?

Op basis van MCDA-onderzoeken en recente signalen rond nieuwe middelen worden vaak de volgende groepen genoemd als hoog-risico, vooral wanneer gekeken wordt naar totale schade.

1) Alcohol: legaal, maar bijzonder schadelijk

Alcohol is legaal, maar kan in totaalschade hoog scoren. Het verhoogt het risico op uiteenlopende aandoeningen en veroorzaakt daarnaast maatschappelijke schade, zoals ongevallen, geweld en verzuim. In Nederland wijst Trimbos ook op substantiële maatschappelijke kosten en schade aan anderen².

Lees ook: Drugs die niet opvallen: alcohol³.

2) Heroïne en (crack) cocaïne: extreem gevaarlijk voor de gebruiker

Heroïne en crack cocaïne scoren hoog op schade voor de gebruiker. Ze gaan gepaard met sterke verslaving, een groot risico op lichamelijke en psychische problemen en — bij opioïden — een aanzienlijk overdoserisico. De snelle en intense werking van crack cocaïne vergroot de kans op problematisch gebruik.

3) Methamfetamine en andere sterke stimulantia

Methamfetamine en vergelijkbare stimulantia kunnen leiden tot ernstige lichamelijke en mentale schade en veroorzaken vaak sociale ontwrichting en langdurige problemen in functioneren.

4) Synthetische opioïden en nieuwe psychoactieve stoffen (NPS)

Naast klassieke drugs vormen synthetische opioïden en nieuwe psychoactieve stoffen een groeiend risico. Internationale rapporten signaleren aanhoudende problemen rond drugmarkten en gezondheidsschade⁴. In Nederland zijn sinds 2025 hele stofgroepen, zoals fentanyl-achtigen, onder de Opiumwet gebracht⁵.

Waar moet je op letten bij het beoordelen van drugsrisico’s?

Bij het inschatten van risico’s is het belangrijk verder te kijken dan alleen de naam of legaliteit van een middel. “Gevaarlijk” wordt bepaald door een combinatie van factoren.

Alcohol is hiervan een duidelijk voorbeeld: ondanks de legale status kan alcohol hoog scoren in totale schade, doordat het zowel gezondheidsproblemen bij gebruikers veroorzaakt als grote maatschappelijke gevolgen heeft.

Daarnaast verschilt “gevaar” per perspectief. Kijk je naar totale schade (gebruiker + samenleving), dan kan alcohol bovenaan staan. Richt je je vooral op risico voor de gebruiker, dan worden heroïne, crack cocaïne en synthetische opioïden vaak als het gevaarlijkst gezien.

Tot slot verschillen risico’s per persoon. Factoren zoals gezondheid, mentale gesteldheid, dosering, gebruiksfrequentie en combinatiegebruik bepalen in grote mate hoe gevaarlijk een middel in de praktijk uitpakt.

Is alcohol gevaarlijker dan drugs?

In meerdere ranglijsten op basis van totale schade scoort alcohol hoger dan veel illegale drugs, vooral door de combinatie van gezondheidsrisico’s én grote maatschappelijke impact.

Wat is de gevaarlijkste drug ter wereld?

Dat hangt af van de meetmethode: bij totale schade komt alcohol vaak hoog uit; bij risico voor de gebruiker scoren heroïne en (crack) cocaïne vaak bovenaan.

Welke drug is het meest verslavend?

Heroïne behoort tot de meest verslavende middelen. Ook crack cocaïne en methamfetamine hebben een hoge afhankelijkheidskans. Alcohol en nicotine worden vaak onderschat maar zijn eveneens sterk verslavend.

Wetgeving in Nederland: harddrugs vs softdrugs

In Nederland maakt de wet onderscheid tussen harddrugs (Opiumwet lijst I) en softdrugs (lijst II). Uitleg en voorbeelden zijn te vinden bij de Rijksoverheid⁶. Voor nieuwe psychoactieve stoffen gelden aanvullende verboden op hele stofgroepen⁷.

Schade beperken: praktische veiligheidstips

• Vermijd mixen — combinatiegebruik verhoogt risico’s sterk.
• Weet wat je hebt: vervuiling en misleiding komen voor.
• Let op set & setting bij psychedelische ervaringen.
• Zoek hulp bij signalen van verslaving of verlies van controle.

Meer lezen over dit onderwerp

• Drugs die niet opvallen: alcohol
• Drugs testen (categorie) – praktische hulpmiddelen voor het controleren van middelen.
• Set & setting uitgelegd
• Een bad trip: wat is het en hoe voorkom je het?
• Microdosing (categorie)
• Magic truffles (uitleg & assortiment)

Bronnen

1. Nutt et al. (2010) – MCDA-ranglijst (totaalschade gebruiker + samenleving).
2. Trimbos – maatschappelijke schade alcohol.
3. UNODC – World Drug Report (2024).
4. Rijksoverheid – verbod op designerdrugs.
5. Wet maakt verschil tussen harddrugs en softdrugs.
6. Designerdrugsverbod (1 juli 2025).

Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene achtergrond en is niet bedoeld als medisch advies. Raadpleeg bij vragen over middelengebruik, verslaving of gezondheid een professional.